In het laatste weekend van februari maakt de regering van Groot Brittanië bekend dat het in een staat van paraatheid was die niet meer zo hoog was geweest sinds de IRA dreigingen in de jaren zeventig. Een veelzeggende en voor sommigen misschien wat verrassende mededeling. Ondanks aanslagen in Parijs, Brussel, Berlijn en (enkele jaren terug) in de Londonse metro zelf en ondanks dat in 2012 de Olympische Spelen in London waren, is in al die tijd de paraatheid van leger en politie niet zo groot geweest als in de jaren zeventig. Dat strookt niet helemaal met het gezaaide beeld dat wij in West Europa met de grootste dreiging ooit te maken hebben.

In de jaren zeventig was Noord Ierland een gespleten land, met Belfast als centraal dieptepunt. Katholieken en Protestanten moordden elkaar uit waar ze maar de kans kregen, beginnend bij de basisscholen.

http://www.nu.nl/buitenland/4498101/dreiging-groot-brittannie-hoogste-niveau-sinds-tijd-ira.html

In noord Spanje pleegde de ETA de ene aanslag na de andere. In de Voerstreek in België leidde de spanningen tussen Vlamingen en Walen van  affiches en rotte eieren via Molotov cocktails in kroegen naar een echte heuse veldslag. In eigen land hadden we Molukse treinkapingen en schoolbezettingen. In al die situaties in al die Westerse landen kon je als gewone burger de meest vreselijke dingen overkomen in de meest alledaagse settings (trein, kroeg, school) zonder waarschuwing, zonder aanleiding, zonder dat je het aan zag komen. In de meeste gevallen was het onderliggende thema de drang naar onafhankelijkheid, de behoefte om de eigen identiteit zichtbaar te maken en geen onderdeel te willen zijn van een groter geheel dat op enkele punten afwijkt van zaken die voor jouw groepje belangrijk zijn (zoals geloof en taal).

https://www.historischnieuwsblad.nl/nl/artikel/6423/25-jaar-na-de-rellen-in-de-voerstreek.html

Welke les kunnen we hieruit leren? Zo op het eerste gezicht lijken er 2 voor de hand te liggen.

Om te beginnen is angst voor de dreiging van geweld duidelijk niets nieuws, al is het zo dat we het na zo’n 20 à 30 jaar wat van ons af aan het zetten waren. In de vorige eeuw waren het geen extreme moslims maar fanatieke christenen of taal fanaten die vonden dat hun rechten iedere vorm van geweld rechtvaardigden. Moslims zijn wat makkelijker om je tegen af te zetten dan Frans of Vlaams sprekende Belgen of Katholieken versus Protestanten, omdat ze in tegenstelling tot die groeperingen makkelijker herkenbaar zijn. In die zin hebben ze meer overeenkomst met Molukkers, maar die laatsten hadden nog een beetje het voordeel van de twijfel, omdat ons nationale schuldgevoel ons in de weg zat.

En ten tweede kun je zien dat het streven naar lokale identiteit, naar losrukken van een groter geheel en zelfbeschikking te hebben die zich afzet tegen het grotere geheel waar het uit voort komt, op zichzelf al een agressief traject is (met of zonder fysiek geweld) en daarnaast niet bepaald tot voorspoed leidt. Wat in de tussenliggende periode in het oosten van Europa is gebeurd na het uiteenvallen van de Sovjet Unie en de andere communistische instituties, heeft dat nog eens onderstreept. Joegoslavië als donkerste voorbeeld. Zolang de losse landen met alle geweld (in hun geval letterlijk) streefden naar onafhankelijkheid, heeft hen dat (naast talloze oorlogen) armoede en gebrek opgeleverd. Samenwerken en aansluiting zoeken bij de rest van Europa heeft hen de weg naar herstel weer doen inslaan. Met alleen maar “Hallelujah!” vanaf dag één? Natuurlijk niet. Zelfs binnen de oud sovjet deelstaten zijn er grote delen van de bevolking die terugverlangen naar de tijd van het communisme, ondanks dat Stalin miljoenen van zijn eigen volk heeft laten uitmoorden. Hebben die mensen gelijk of is hier het verlangen om vandaag de buik gevuld te hebben sterker dan de redelijkheid en het verstand?

Hoe dan ook: vroeger was niet alles beter. Sterker nog: Groot Brittannië bewijst dat de dreiging van geweld in de jaren zeventig groter was dan wat we tot aan het laatste weekend van februari 2017 hebben meegemaakt. En voor zover ik weet is er in dat weekend niks concreets gebeurd wat maar in de verste verte vergelijkbaar is met de IRA of ETA aanslagen van toen.