Ik kan me nog herinneren dat ik als tiener op warme zomerdagen naar het zwembad ging en daar de hele dag doorbracht zonder iets te eten of te drinken. Waarom? Omdat voor het hokje waar de drank en de versnaperingen verkocht werden de hele dag een rij stond. En ik heb een zodanig grote hekel aan in een rij staan dat ik nog liever de hele dag niks at en dronk.

Niemand vindt wachten leuk, maar sommige dingen zijn nu eenmaal schaars of slechts op bepaalde momenten beschikbaar, waardoor er meer gegadigden dan beschikbare items zijn. Dan lijkt wachten op je beurt de enige optie. Of toch niet?

Geld kan een middel zijn om jezelf verder naar voren in de rij te krijgen. Voor vrijwel alle reizen per vliegtuig bestaat tegenwoordig de optie om tegen bijbetaling VIP tickets te nemen die het recht geven op voorrang bij het boarden. Een trend die je zich ziet uitbreiden naar steeds meer terreinen. Daar waar het om triviale zaken gaat (zoals een kaartje voor een concert van Coldplay) is daar iets voor te zeggen, zeker vanuit het standpunt van de artiest of concertorganisator. Het is maar wat het je waard is en wat je vindt dat je je kunt veroorloven. Kwestie van marktwerking.

We leven echter in een tijdperk waar het principe van marktwerking steeds verder uitgebreid wordt naar terreinen waarop de generaties voor ons hard hebben gevochten om gelijkheid voor iedereen te creëren. Een dikke eeuw geleden was het heel normaal dat de bevoorrechte rijken betere en snellere toegang hadden tot ons rechtssysteem, het onderwijs en de gezondheidszorg. In de 20e eeuw hebben we het voor elkaar gekregen dat op deze vlakken iedereen gelijke kansen en gelijke behandeling krijgt, ongeacht de hoeveelheid geld die hij op tafel kan leggen. Maar marktwerking opent andere mogelijkheden.

In de VS zijn er al partijen die “wacht services” aanbieden. Als er iets is waar jij graag bij wil zijn maar waar je voor in de rij moet staan, dan kun je hen inhuren. Zij betalen iemand (vaak een arme sloeber / zwerver die ze van de straat oppikken) om in jouw plaats in de rij te gaan staan en vlak voordat deze persoon aan de beurt is kun jij zijn plaats innemen. Ze worden op dit moment al ingehuurd door organisaties die bijvoorbeeld iemand op de publieke tribune willen hebben bij belangrijke rechtszaken of besprekingen in het parlement, waar meer belangstelling voor is dan dat er beschikbare plaatsen zijn.

Wat gaan we er van vinden als de marktwerking de mogelijkheid gaat bieden om VIP tickets te krijgen voor de behandeling van een rechtszaak, of toegang tot een opleiding waar een numerus fixus voor staat, of een orgaantransplantatie? Het klinkt misschien absurd of ver gezocht, maar waar zit de ingebouwde rem als je marktwerking introduceert als het wondermiddel om een niet optimaal functionerende sector weer in het goede spoor te krijgen? Een vrije markt accepteert in principe geen overheidsrem. De markt bepaalt wat wel en niet kan, wat wel en niet acceptabel is.

Dus moeten wij ons vooraf de vraag stellen wat we wel of niet acceptabel vinden. Kort en goed: kunnen wij ermee leven dat binnenkort geld een factor wordt die bepaalt hoe lang wij moeten wachten op toegang tot ons rechtssysteem, het onderwijs en de gezondheidszorg?