Wat gisteren gewoongoed was, kan morgen een scheve schaats zijn. Een simpele les die de geschiedenis ons telkens opnieuw leert.

In de jaren zestig en zeventig van de vorige eeuw stonden de sigaretten geserveerd op tafel als er bezoek kwam. Filter en zonder filter apart. Een halve eeuw daarvoor hadden vrouwen geen stemrecht en vonden de mannen dat volkomen rechtvaardig. Twee honderd jaar daarvoor werden er in de westerse wereld nog slaven gehouden en drie eeuwen daarvoor verbrandden we mensen op de brandstapel als ze de leer van de katholieke kerk niet netjes volgden, enzovoorts enzovoorts. Op enig moment ontstaat het inzicht dat iets wat tot dusver zonder nadenken als normaal werd geaccepteerd (omdat het, zolang mensen zich kunnen herinneren, altijd al zo was geweest) toch niet langer geaccepteerd kan worden. Omdat we intussen nou eenmaal anders tegen de wereld aankijken.

En natuurlijk valt zo’n verandering van inzicht zwaar. Daar komen sentimenten bij kijken, voornamelijk jeugd sentiment. Maar dat houdt uiteindelijk niet stand. Kwestie van wachten totdat een generatie er niet meer is. Bij mij thuis lagen de Sjors & Sjimmie stripboeken van mijn vader nog, maar geen uitgever zou die nu nog op die manier durven uitgeven. Daar was een radicale make-over voor nodig. Kuifje wordt wel nog gelezen, maar het album “Kuifje in Afrika” maakt toch gemengde reacties los.

En als tradities in religie geworteld zijn is het nog veel lastiger om ze ter discussie te stellen. Religie heeft nog steeds een status aparte, iets waar niet aan getornd mag worden. Ten onrechte. Mensen mogen geloven in wat ze zelf willen en moeten daar vrij in kunnen zijn, maar een religie is iets wat mensen zelf daar omheen gebouwd hebben en daar mogen we dus zeker vraagtekens bij plaatsen als we vinden, dat er door het volgen van zo’n traditie aan andere mensen schade wordt toegebracht.

Moet Zwarte Piet als instituut verdwijnen, of aangepast worden tot witte of bonte Piet? Zou kunnen. Voor mij hoeft het niet. Maar ik ben, als blanke man in de Nederlandse maatschappij, ook niet een partij die gekwetst kan worden door het beeld van een zwarte knecht van een blanke meester. En als er een grote groep is in onze samenleving die zich daar oprecht wel door gekwetst voelt, dan moet daar op zijn minst over nagedacht en gesproken worden. En het argument “het is nou eenmaal een traditie in onze cultuur” is geen sterk argument. Wat in het ene tijdsbeeld geen vragen oproept kan in een later tijdsbeeld nauwelijks te rechtvaardigen zijn. En we hebben het als westerlingen ook omgekeerd gedaan. Tradities in andere culturen stopgezet omdat ze niet te verenigen waren met onze normen en waarden. Zelfs als we als bezetters in een vreemd land (waar we dus feitelijk onrechtmatig onze macht uitoefenden) aanwezig waren. Onderstaand fragment uit een BBC documentaire is daar een voorbeeld van. Natuurlijk waren de Britten een bezettersmacht in India. Desondanks denk ik dat we het er vrij makkelijk over eens kunnen worden dat ze in die situatie terecht een traditie hebben afgebroken. Bij de Zwarte Pieten discussie ligt dat niet zo zwart-wit (sorry voor de woordkeus), maar dat wil niet zeggen dat de traditie in dit geval het dus zonder meer wint. Wat het zwaarst is, moet het zwaarst wegen.